رئیس مركز مطالعات راهبردی رسانه با هشدار نسبت به نقش تعیینكننده رسانه در جنگهای امروز گفت: در شرایطی كه نبردها بیش از هر زمان دیگر به میدان روایت و ادراك منتقل شده است، حتی انتشار خبرهای ظاهراً مثبت اما نادرست میتواند به تضعیف اعتماد عمومی و كاهش تابآوری جامعه منجر شود.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی رادیو تهران، دكتر محمدرضا مهدیار، رئیس مركز مطالعات راهبردی رسانه، در برنامه «پاسدار ایران» با تشریح ماهیت جنگهای معاصر اظهار كرد: امروز نتیجه جنگها صرفاً با سلاح، تجهیزات و فناوریهای نظامی تعیین نمیشود؛ بلكه كشوری پیروز خواهد بود كه مردم آن از تابآوری بیشتری برخوردار باشند.
وی با اشاره به شرایط تقابلهای نظامی افزود: در حالی كه طرفهای درگیر از ابزارهایی مانند موشك، پهپاد و انواع تسلیحات استفاده میكنند، آنچه در نهایت سرنوشت جنگ را مشخص میكند میزان صبر، تحمل و امید مردم به آینده است، نه صرفاً قدرت آتش.
مهدیار تأكید كرد: در جهان امروز، جنگ اصلی در عرصه رسانه و تبلیغات جریان دارد و ابزارهای نظامی بیش از آنكه تعیینكننده نهایی باشند، به خوراكی برای میدان ادراك و شناخت تبدیل شدهاند؛ میدانی كه در آن تابآوری ملتها سنجیده یا تضعیف میشود.
این كارشناس رسانه در توضیح سازوكار تضعیف تابآوری گفت: دشمن میكوشد با عملیات روانی و رسانهای، صبر و توان تحمل جامعه هدف را كاهش دهد تا پیش از شكست نظامی، جامعه به مرحله ناامیدی یا تسلیم برسد. در چنین شرایطی، میدان واقعی نبرد ذهن و روان مردم است.
وی در پاسخ به پرسشی درباره امكان استفاده دشمن از «خبر مثبت جعلی» توضیح داد: گاهی ممكن است برای ایجاد اختلال در ذهنیت جامعه یا دستیابی به اهداف اطلاعاتی، اخباری منتشر شود كه در ظاهر به نفع ما و شادیآور است اما پایه واقعی ندارد. چنین اخباری میتواند در بلندمدت به اعتماد عمومی آسیب بزند.
مهدیار برای تبیین این موضوع به واقعهای تاریخی در زمان پیامبر اسلام(ص) اشاره كرد و گفت: پس از وفات فرزند خردسال پیامبر(ص) و همزمانی آن با خسوف، برخی این رخداد را بهعنوان نشانهای معجزهآسا به نفع پیامبر تفسیر كردند، اما پیامبر(ص) با این روایت مخالفت كردند؛ زیرا اجازه نمیدادند حتی خبر مثبت اما نادرست به نام دین منتشر شود. به گفته او، با آشكار شدن یك دروغ، اعتبار سایر اخبار نیز زیر سؤال میرود.
وی تأكید كرد: هر خبر نادرست حتی اگر ظاهراً به سود ما باشد، در نهایت به زیان ما تمام میشود و اصالت خبر و اعتبار منبع انتشار آن اهمیت اساسی دارد.
رئیس مركز مطالعات راهبردی رسانه با انتقاد از انتشار آمارها و روایتهای غیرمستند در برخی كانالها و رسانههای غیررسمی گفت: تكرار مداوم ارقام اغراقآمیز و روایتهای فاقد سند میتواند به تدریج حتی بخشی از جامعه خودی را نیز دچار تردید كند و زمینه پذیرش ناخودآگاه این ادعاها را فراهم آورد.
این استاد حوزه علوم شناختی با اشاره به مفهوم سوگیریهای شناختی و «اثر تكرار» در ذهن انسان افزود: اگر خبری—even نادرست—به طور مداوم و در قالبهای مختلف تكرار شود، ذهن انسان آمادگی بیشتری برای پذیرش آن پیدا میكند؛ مسئلهای كه ریشه در سازوكارهای روانشناختی، هورمونی و عصبی دارد.
وی این فرایند را به القای مداوم بیماری به یك فرد تشبیه كرد و گفت: همانطور كه تلقین مكرر میتواند در نهایت به بروز نشانههای واقعی بیماری منجر شود، تكرار روایتهای نادرست نیز میتواند بر ادراك و احساسات جمعی اثر بگذارد.
مهدیار با تأكید بر اینكه در جنگهای امروز «روایت جنگ» از خود جنگ تعیینكنندهتر است، تصریح كرد: نوع روایت از حوادث و تحولات، رابطه مستقیمی با سطح تابآوری مردم دارد. هرچه روایتها دقیقتر، صادقانهتر و امیدبخشتر باشد، تابآوری جامعه افزایش مییابد و در مقابل، روایتهای مخدوش و جعلی میتواند به یأس و فرسایش روانی جامعه بینجامد.
وی در پایان توصیه كرد: هموطنان اخبار را از منابع معتبر دریافت كنند و از بازنشر خبرهای تأییدنشده بهویژه خبرهای هیجانی و به ظاهر مثبت كه منبع مشخص و قابل اعتماد ندارند پرهیز كنند؛ چراكه گسترش چنین اخباری میتواند زمینه اثرگذاری عملیات روانی دشمن بر افكار عمومی را فراهم كند.
