هدی فلاح، تهیه‌كننده رادیو تهران، در گفت وگو با خبرنگار آناتك، با اشاره به سابقه برنامه «چراغ» به‌عنوان یكی از قدیمی‌ترین برنامه‌های رادیو تهران، اظهار كرد: از اردیبهشت‌ماه سال 1404، بخشی از ساختار برنامه به موضوع هوش مصنوعی اختصاص پیدا كرد؛ تصمیمی كه در ابتدا با هدف آشنایی ساده و عمومی مردم با كاربرد‌های AI در زندگی روزمره گرفته شد، اما به مرور ابعاد گسترده‌تری پیدا كرد. بسیاری از مردم همچنان هوش مصنوعی را تنها در حد ساخت عكس، ویدئو یا سرگرمی می‌شناسند، در حالی كه این فناوری در حال تبدیل شدن به بخشی از زیست روزانه انسان‌هاست و به‌تدریج وارد تمام حوزه‌های زندگی می‌شود.

وی با بیان اینكه یكی از مهم‌ترین سوءبرداشت‌ها درباره AI این است كه برخی تصور می‌كنند استفاده از آن نیازمند دانش پیچیده و تخصصی است، ادامه داد: اگرچه میزان دانش و سواد افراد بر كیفیت خروجی تأثیر مستقیم دارد، اما اصل استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی برای عموم مردم دشوار نیست. AI در واقع ابزاری است كه كیفیت عملكرد آن به كیفیت ایده و ذهنیتی بستگی دارد كه كاربر در اختیارش می‌گذارد.

آینده رسانه متعلق به صاحبان ایده است، نه صاحبان تجهیزات
تهیه‌كننده برنامه رادیویی «چراغ»، هوش مصنوعی را گروهی از نیرو‌های حرفه‌ای كه آماده اجرای ایده‌های انسان هستند، دانست و گفت: اگر ورودی و ایده ضعیف باشد، خروجی نیز ضعیف خواهد بود، اما وقتی كاربر از دانش، خلاقیت و نگاه عمیق‌تری برخوردار باشد، همان ابزار می‌تواند خروجی‌های بسیار حرفه‌ای و اثرگذار تولید كند. AI برخلاف تصور رایج، جایگزین خلاقیت انسانی نیست، بلكه كیفیت تفكر انسان را برجسته‌تر می‌كند.

فلاح با اشاره به تغییرات مداوم فضای هوش مصنوعی افزود: حتی اگر ساختار برنامه «چراغ» ثابت بماند، خود موضوع هوش مصنوعی باعث تغییر در محتوا می‌شود. زمانی كه برنامه آغاز شد، بسیاری از مباحث پیرامون AI به موضوعاتی مانند دیپ‌فیك، تصاویر جعلی و تشخیص واقعی یا ساختگی بودن محتوا مربوط می‌شد، اما امروز مخاطبان نسبت به این مسائل آگاه‌تر شده‌اند و دغدغه‌های جدیدتری شكل گرفته است.

هوش مصنوعی و كاربرد‌های نظامی
این تهیه‌كننده رادیو تهران تصریح كرد: یكی از محور‌های تازه‌ای كه برنامه در ماه‌های اخیر به آن پرداخته، كاربرد‌های نظامی هوش مصنوعی است؛ موضوعی كه پس از تحولات و تنش‌های اخیر منطقه‌ای بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. امروزه AI در حوزه‌هایی مانند تحلیل كلان‌داده، طراحی استراتژی، تحلیل رسانه‌ها، رصد شبكه‌های اجتماعی، پردازش اطلاعات و شناسایی اهداف نقش گسترده‌ای پیدا كرده است.

فلاح به نحوه عملكرد الگوریتم‌ها در تحلیل داده‌های شبكه‌های اجتماعی اشاره كرد و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند با بررسی حجم وسیعی از اطلاعات موجود در پلتفرم‌هایی مانند شبكه ایكس و سایر رسانه‌های اجتماعی، به تحلیل‌های سیاسی و اجتماعی برسد. این تحلیل‌ها همواره بدون خطا نیستند و گاهی داده‌های قدیمی یا تحلیل‌های ناقص می‌توانند به نتیجه‌گیری‌های اشتباه منجر شوند.

وی با اشاره به بحث‌های مطرح‌شده درباره برخی حوادث و حملات اخیر به مدرسه میناب گفت: در فضای تحلیل داده، حتی احتمال خطا در بانك‌های اطلاعاتی و كلان‌داده‌ها نیز مطرح می‌شود و همین موضوع نشان می‌دهد كه هوش مصنوعی، برخلاف تصویر رایج، موجودیتی مستقل و بی‌اشتباه نیست، بلكه كیفیت عملكرد آن به كیفیت داده‌هایی بستگی دارد كه دریافت می‌كند.

به گفته فلاح، برنامه «چراغ» وارد مسائل محرمانه یا جزئیات استفاده‌های داخلی و نظامی از AI نمی‌شود، اما تلاش دارد مخاطبان را با ابعاد جهانی این فناوری و تأثیر آن بر تصمیم‌سازی‌ها و معادلات جدید جهان آشنا كند.

جهان وارد دوره دموكراتیزه شدن فیلمسازی شده است
وی ادامه داد: یكی از مهم‌ترین تغییراتی كه AI در جهان رسانه ایجاد كرده، دگرگون شدن مفهوم تولید محتوا و فیلمسازی است. تا چند سال پیش، تولید حرفه‌ای فیلم و محتوای تصویری عمدتاً در اختیار جریان‌های بزرگ رسانه‌ای و استودیو‌های قدرتمند بود، اما امروز ابزار‌های هوش مصنوعی این انحصار را شكسته‌اند و شرایطی به وجود آورده‌اند كه افراد عادی نیز می‌توانند وارد فضای تولید حرفه‌ای شوند.

فلاح این روند را دموكراتیزه شدن فیلمسازی توصیف كرد و گفت: در جهان امروز دیگر صرفاً تجهیزات حرفه‌ای برگ برنده نیست، بلكه آنچه اهمیت پیدا كرده، ایده و اندیشه است. اكنون هر فردی كه نگاه خلاقانه و ایده تازه داشته باشد، می‌تواند با استفاده از ابزار‌های AI آثار تأثیرگذار تولید كند؛ اتفاقی كه به نوعی توازن قدیمی قدرت در رسانه را تغییر داده است.

وی با اشاره به اینكه دسترسی عمومی به ابزار‌های تولید محتوا لزوماً به معنای تولید آثار باكیفیت نیست، خاطرنشان كرد: بسیاری از تولیدات تصویری امروز صرفاً به دلیل استفاده از AI جذاب به نظر می‌رسند، اما از نظر ایده، روایت و كیفیت هنری ضعیف هستند. همان‌طور كه در گذشته در اختیار داشتن دوربین دیجیتال كسی را به عكاس حرفه‌ای تبدیل نمی‌كرد، استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی نیز به‌تنهایی به معنای تولید حرفه‌ای نیست.

كلیپ‌های لگویی در زمان جنگ

فلاح بر اهمیت حفظ اخلاق و فرهنگ در فضای تولیدات AI تأكید كرد و گفت: حتی در فضای رقابت رسانه‌ای یا تولید آثار طنز نیز نباید مرز‌های فرهنگی و اخلاقی نادیده گرفته شود. بسیاری از ویدئو‌های تولیدی در بازه جنگ را دوست داشتم، مخصوصاً ویدئو‌های لگویی، اما در كل شوخی‌های مبتنی بر تحقیر یا توهین را نمی‌پسندم و معتقدم تولیدكنندگان محتوا باید در كنار خلاقیت، به هویت فرهنگی و باور‌های اخلاقی خود نیز توجه داشته باشند.

وی ادامه داد: این مسئله به‌ویژه در جامعه‌ای با پیشینه فرهنگی و مذهبی ایران اهمیت بیشتری پیدا می‌كند و نمی‌توان به بهانه جذابیت رسانه‌ای، هر نوع ادبیاتی را وارد تولیدات عمومی كرد. استفاده از هوش مصنوعی نیز مانند هر ابزار دیگری نیازمند مسئولیت‌پذیری فرهنگی است.

فرآیند آموزش شخص‌محور شده است
تهیه‌كننده رادیو تهران درباره شیوه یادگیری در عصر AI گفت: در گذشته افراد برای یادگیری ناچار بودند به كلاس‌ها و ساختار‌های رسمی آموزشی وابسته باشند، اما امروز هر فرد می‌تواند متناسب با نیاز و كنجكاوی خود، از طریق تعامل مستقیم با ابزار‌های هوش مصنوعی آموزش ببیند و مهارت كسب كند. AI باعث شده فرآیند یادگیری شخصی‌تر، سریع‌تر و منعطف‌تر شود. اكنون افراد می‌توانند مستقیماً از خودِ هوش مصنوعی سؤال بپرسند، تمرین كنند و در مسیر دلخواهشان رشد كنند؛ اتفاقی كه شكل سنتی آموزش را تغییر داده است.

آموزش مفاهیم پایه هوش مصنوعی در برنامه «چراغ»
وی درباره انتخاب ابزار‌ها و مدل‌های معرفی‌شده در برنامه خود توضیح داد: هدف اصلی برنامه صرفاً معرفی مشهورترین پلتفرم‌ها نیست، بلكه تلاش می‌شود مخاطب منطق و نحوه كار هوش مصنوعی را درك كند. همان‌طور كه فرد ابتدا رانندگی را یاد می‌گیرد و بعد می‌تواند با خودرو‌های مختلف كار كند، در حوزه هوش مصنوعی نیز شناخت مفاهیم پایه و درك معماری مدل‌ها اهمیت بیشتری نسبت به وابستگی به یك ابزار خاص دارد.

فلاح خاطرنشان كرد: اگر كاربران بدانند مدل‌های هوش مصنوعی چگونه فكر می‌كنند و چگونه داده‌ها را تحلیل می‌كنند، در استفاده از ابزار‌های مختلف نیز توانمندتر خواهند شد. این سیستم‌ها بر اساس الگو‌های پیشین، محتوای جدید تولید می‌كنند؛ فرآیندی كه شباهت زیادی به شیوه خلاقیت در ذهن انسان دارد.

حتی بدون اینترنت جهانی هم هوش مصنوعی متوقف نمی‌شود
وی درباره وضعیت استفاده از AI در زمان محدودیت اینترنت گفت: قطع اینترنت جهانی لزوماً به معنای توقف هوش مصنوعی نیست. امروز مدل‌های آفلاین، اپلیكیشن‌های پردازش داخلی و API‌های بومی این امكان را فراهم كرده‌اند كه بخشی از خدمات AI حتی بدون دسترسی كامل به اینترنت بین‌الملل نیز قابل استفاده باشد. فناوری به سمتی حركت می‌كند كه پردازش‌ها بیش از گذشته در نزدیكی كاربر و روی خود دستگاه‌ها انجام شود؛ موضوعی كه وابستگی كامل به اینترنت را كاهش می‌دهد.

فلاح در پایان خاطرنشان كرد: آینده رسانه، آموزش و حتی زیست فرهنگی انسان‌ها بیش از هر زمان دیگری به كیفیت اندیشه و خلاقیت وابسته خواهد بود؛ چراكه در عصر هوش مصنوعی، ابزار‌ها در دسترس همگان قرار گرفته‌اند و آنچه تفاوت واقعی ایجاد می‌كند، نوع نگاه و قدرت ایده‌پردازی انسان است.

علاقه‌مندان می‌توانند در روز‌های شنبه ساعت 21 شنونده برنامه «چراغ» از رادیو تهران روی موج FM ردیف 94 مگاهرتز باشند.